อำเภอแก่งกระจาน

สภาพทางประวัติศาสตร์

พื้นที่อำเภอแก่งกระจาน เดิมเรียกว่า “หมู่บ้านตะเคียนห้าบาท” พื้นที่เป็นป่าดงดิบมีภูเขาใหญ่น้อยเรียงรายเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหลากหลายชนิด เช่น ช้าง เสือ หมี กระทิง เก้ง กวาง เป็นต้น ชนชาวพื้นเมืองส่วนใหญ่เป็นชาวกระเหรี่ยงและกระหร่าง อาศัยอยู่ตามริมน้ำซึ่งเป็นต้นน้ำของแม่น้ำเพชรบุรีในปัจจุบันการปกครองเดิมขึ้นอยู่กับอำเภอท่ายาง จากสภาพพื้นที่ราบลุ่มสองฝั่งแม่น้ำเพชรบุรี ซึ่งมีเกาะแก่งมากมายทำให้ราษฎรส่วนใหญ่ดำรงอาชีพด้วยการหาปลา โดยชาวกระเหรี่ยงจะใช้แผ่นเงินขนาดเล็กผูกติดกับเบ็ดเป็นเหยื่อล่อปลา แผ่นเงินขนาดเล็กรูปสี่เหลี่ยมนี้ ชาวกระเหรี่ยงเรียกว่า “กระจาน” ซึ่งแก่งกระจานจึงมีที่มาจากอาชีพชาวกระเหรี่ยง

ปี 2504 กรมชลประทาน ได้ทำการสำรวจพบว่าพื้นที่ดังกล่าวสามารถกั้นเขื่อนขนาดใหญ่สำหรับกักเก็บน้ำไว้ใช้ในการเกษตรได้ จึงได้ของบประมาณสร้างเขื่อนดินแห่งแรกของประเทศไทย ดำเนินการก่อสร้างตั้งแต่ปี พ.ศ.2504 โดยมีนายช่างประสาท โพธิปิติ เป็นผู้ควบคุม สร้างแล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ.2509 ตั้งชื่อว่า “เขื่อนแก่งกระจาน” เป็นเขื่อนอเนกประสงค์กั้นแม่น้ำเพชรบุรีที่บริเวณเขาไม้รวก มาบรรจบกันที่ตำบลสองพี่น้อง อำเภอแก่งกระจาน

เขื่อนแก่งกระจาน มีความสูงจากฐานราก 58 เมตร ความยาวสันเขื่อน 760 เมตร กว้าง 8 เมตร เริ่มกักเก็บน้ำมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2508 ใช้ประโยชน์ด้านการเกษตรและผลิตกระแสไฟฟ้า โดยมีโรงงานไฟฟ้าชนิดกังหันน้ำจำนวน 1 แห่ง สร้างเสร็จตั้งแต่ปี พ.ศ.2516 ใช้เครื่องกำเนิดไฟฟ้า ขนาด 19,000 กิโลวัตต์ 1 เครื่อง กำลังการผลิตไฟฟ้าปีละ 78 ล้านกิโลวัตต์ชั่วโมง มีสายเชื่อมโยงไฟฟ้าแรงสูงจากเขื่อนแก่งกระจานไปสถานีไฟฟ้าแรงสูงชะอำ ระยะทางยาว 40.41 กิโลเมตร

อ่างเก็บน้ำแก่งกระจาน มีพื้นที่รองรับน้ำทั้งสิ้น 2,210 ตารางกิโลเมตร หรือ 1,381,250 ไร่ ปริมาณน้ำฝนไหลเข้าเฉลี่ยปีละ 977 ล้านลูกบาศก์เมตร ปริมาณน้ำที่ระดับกักเก็บน้ำสูงปกติ 710 ล้านลูกบาศก์เมตร ปริมาณน้ำที่ระดับกักเก็บต่ำสุด 67 ล้านลูกบาศก์เมตร ขณะนี้กักเก็บน้ำได้ 593.44 ลูกบาศก์เมตร พื้นที่ของอ่างเก็บน้ำ 46.5 ตารางกิโลเมตร หรือ 29,062.5 ไร่

ปี พ.ศ.2531 กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศตั้งกิ่งอำเภอแก่งกระจาน โดยแยกออกจากอำเภอท่ายาง เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2531 ขณะนั้นมีพื้นที่ 3 ตำบล ได้แก่ ตำบลแก่งกระจาน ตำบลสองพี่น้อง และตำบลวังจันทร์ ต่อมามีการจัดตั้งตำบลเพิ่มดังนี้
1. ธันวาคม 2531 ตั้งตำบลป่าเด็ง แยกจากตำบลสองพี่น้อง

2. วันที่ 15 กันยายน 2535 ตั้งตำบลพุสวรรค์ แยกจากตำบลวังจันทร์

3. วันที่ 28 กรกฎาคม 2536 ตั้งตำบลห้วยแม่เพรียง แยกจากตำบลสองพี่น้อง

ปี พ.ศ.2536 มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะกิ่งอำเภอแก่งกระจาน เป็นอำเภอแก่งกระจาน เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2536

คำขวัญอำเภอแก่งกระจาน

พะเนินทุ่งสูงตระหง่าน ตระการตาทอทิพย์ ป่าดงดิบอุทยาน แก่งกระจานเขื่อนดิน

ลักษณะที่ตั้ง
อำเภอแก่งกระจานเป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน 8 อำเภอ ของจังหวัดเพชรบุรี ห่างจากจังหวัดเพชรบุรีทางทิศตะวันตก 53.5 กิโลเมตร มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 2,500.478 ตารางกิโลเมตร หรือ ประมาณ 1,562,799 ไร่

สภาพทางภูมิศาสตร์